آن بر ظنون واهيه است كه اتفاق آراء در آن بسيار نادر است ، وضع كردند تا استنباط احكام شرعيه و مسائل فرعيه به آن نمايند و طائفه اماميه در زمان خوف و تقيّه مىبودند و با منسوبين به علم اهل ضلالت ، مخالطت تمام مىنمودند ، و از ايشان سخنان باطل در كسوت حق مىشنيدند بلكه در صغر سن با كتب ايشان الفت مىگرفتند ، چنان كه بعضى از فضلا بيان فرموده‌اند ، چرا كه متعارف و متداول در مدارس و مساجد و غير آن كتب ايشان مىبوده و تعليم تعلم در آن جارى مىشد ، زيرا كه ملوك و ارباب دول از ايشان بودند و مردمان تابع ملوك و ارباب دول مىباشند چنان كه گفته‌اند « الناس على دين ملوكهم » و بدين منوال مدت گذشت تا آنكه اشتباه تمام در اصول طائفتين پيدا شد و علم با جهل مختلط گرديد و در امورى چند كه خدا و رسول خدا در آنها سخن نگفته بودند و از آن سكوت فرموده بودند ، سخن گفتند و مجادله و مناظره [ نمودند ] و كار به اين حد از اختلاف انجاميد ، و طريق قدماى مشايخ اماميه - رضوان اللّه عليهم - كه اقتصار بر محرد سماع بود از اهل عصمت - صلوات اللّه عليهم - در همه احكام از اصول و فروع متروك شد و حكم به آراء و اهواء كه شيوه اهل ضلالت است در آن طائفه نيز پديد آمد ، با آنكه در محكمات قرآن چندين جا نهى از متابعت ظن و رأى وارد شده و در اخبار اهل البيت عليهم السلام نيز چندين موضع نهى از متابعت راى و اجتهاد و فتوى به غير سماع از اهل عصمت و سؤال از اهل ذكر كه امر به آن در قرآن واقع شده است « 1 » . و چون متابعت ظن و رأى و پيروى عقل و عاقلى در امور دينيه و مسايل شرعيه از اصول تا فروع توان نمود با اين همه اختلاف و تباين كه در عقول و آراى بنى آدم مىباشد ؟ . هيهات هيهات ، بهترين طريق آن است كه همه امت ، جميع مسائل

--> ( 1 ) - انبياء / 7 .